Simhapura ra đời dưới triều vua Bhađvarman trị v́ Chămpa
vào khoảng cuối thế kỷ thứ 4. Tiếc rằng đến nay chúng ta
mới trùng tu phần nào về Mỹ Sơn, c̣n Trà Kiệu h́nh bóng
về kinh đô cổ xưa về vương quốc Chămpa (hay c̣n gọi là
Lâm ấp) nằm trên bờ sông Thu Bồn chỉ c̣n những chân móng
tường thành sụp đổ bị chôn vùi trong đất đá hoặc cô đọng
lại trong vài trang sử nhỏ.
Theo
một bộ sử cũ có tên là Thủy Kinh Chú của Lư Đạo Nguyên
người Bắc Ngụy viết vào thế kỷ thứ 7, kinh thành Sư tử
được mô tả khá hấp dẫn: "Thành ấy ở phía tây khúc sông
là kinh đô Lâm ấp, lập ở Điển Xung, cách bờ biển 40 dặm.
Về phía tây nam giáp núi, phía đông bắc trông ra sông.
Nhiều lớp hào bao quanh chân thành, và bên ngoài các hào
về phía đông nam sông chảy men bờ thành. Bề đông tây của
thành th́ dài, bề nam bắc th́ hẹp. Phía bắc, sông uốn
khúc chảy từ đông tây vào thành.
Chu
vi 8 lư 120 bộ. Thành xây gạch cao 2 trượng, trên thành
có tường gạch cao 1 trượng, trổ lổ vuông, trên dựng ván,
trên ván có gác cất lên, trên gác có mái, trên mái có
lầu, lầu cao th́ sáu, bảy trượng; lầu thấp th́ bốn, năm
trượng... Cách kiến trúc mạnh nhưng vụng... Trong thành
lại có thành nhỏ chu vi 230 bộ. Nhà họp và điện ngồi đều
không trổ cửa về phương nam...". (Trích Quảng Nam - Đà
Nẵng NXB Văn học năm 1983).
Để
xác minh dấu vết của kinh thành có đúng như Thủy Kinh
Chú miêu tả hay không, năm 1927 - 1928 dưới sự chỉ đạo
của nhà khảo cổ học J.Y Claeys, trường Viễn Đông Bác cổ
của Pháp ở Hà Nội (école Francaise Extrême Orient) đă
tiến hành cuộc khai quật khảo cổ học lớn nhất gần mười
tháng trời. Điều xác tín qua cuộc khai quật này hoàn
toàn nhất trí với những điều được bộ sử cổ ghi chép về
kinh thành Sư tử cổ xưa trên đất Trà Kiệu. Căn cứ vào
nền móng phát hiện, Sinapura có chu vi khoảng 4km, thành
phía tây dài 1700m, thành phía tây bắc - đông nam dài
500m. Mặt trước ṭa thành, hướng về đông có nhiều công
tŕnh kiến trúc ngự trên ngọn đồi cao 10m. Phía bắc
thành, đoạn sông Bà Rén làm thành rào bảo vệ ṿng ngoài.
Ở điểm cao khoảng trên 20m là ngọn đồi Bửu Châu án ngữ.
Xưa kia đường lên đồi là những bậc thềm lót đá được
trang trí thêm nhiều tượng thú vật, nhiều nhất là tượng
voi, sư tử đứng chầu. Các pho tượng này, ngày nay đă
được đưa đến khuôn viên nhà thờ công giáo Trà Kiệu, một
số được chuyển về Bảo tàng Chàm Đà Nẵng. Phía nam thành,
dựa hẳn vào nhiều quả đồi sa thạch. Phía tây có suối đổ
về, trên ngọn con suối này c̣n sót lại ngọn tháp đẹp có
tên là tháp Chiêm Sơn. Tiếc thay ngọn tháp này cũng bị
hủy hoại.