Trong ngôi nhà nhỏ ở phố 7, phường Đông Thành, thành phố Ninh Bình, có một người phụ nữ hàng ngày miệt mài với những cục đất màu. Nào hồng tỉ muội, nào lan hài vệ nữ hay hải đường, trà mi... bàn tay tài hoa và niềm đam mê của nghệ nhân từng được Bộ công nghiệp tặng danh hiệu “Bàn tay vàng” đã và đang tạo ra cả một vườn hoa rực rỡ sắc màu.

Gian nan học nghề

Năm 2001 là năm có ý nghĩa sâu sắc trong cuộc đời của cô giáo hưu trí Vương Ngọc khánh. Sau 40 năm xa cách với gia đình, mới có điều kiện sang Thái Lan thăm bố mẹ anh chị em ruột. Một lần cùng gia đình đi chơi, chị thấy người dân Thái Lan sao lại yêu hoa đến lạ. Đi đến đâu, vào nhà ai cũng thấy toàn hoa là hoa. Cho đến một lần, đứng trước một lẵng hoa đặt trước cửa siêu thị, chị không tin nổi khi tận tay chạm vào những cánh hoa... được làm từ đất. ý nghĩ đầu tiên của chị là phải đem được nghề làm hoa đất về Việt Nam. Vậy là, cùng với niềm đam mê về hoa, cộng với chút năng khiếu và kinh nghiệm làm hoa giấy từ khi còn bé, chị đã quyết định ở lại Thái Lan học nghề. Nghề làm hoa đất đòi hỏi người học tính kiên trì và sự chịu đựng rất cao. Vì đặc tính của nguyên liệu đất nên trong suốt quá trình học, dù thời tiết Thái Lan nóng trên 40 độ nhưng học viên không được bật quạt. Ngồi làm mà mồ hôi cứ tuôn ra đầm đìa, có những hôm kiệt sức, chị ngất xỉu. Tỉnh dậy, niềm đam mê với hoa đã chiến thắng và chị lại tiếp tục lao vào học với mong ước biết được tường tận mọi kỹ thuật làm hoa đất. Sẵn có chút năng khiếu và kinh nghiệm từ nghề làm hoa giấy của gia đình nên chị học nghề rất nhanh. Những kỹ thuật đòi hỏi trình độ cao như: lượn sóng cánh hoa, cách pha màu sắc cho hoa, nghệ thuật cắm hoa Ekybona... đều được chị tiếp thu và thực hiện hiệu quả. Nhưng khó khăn khác ập đến, sau một tháng học, visa du lịch của chị hết hạn. Vậy là, chị đi xe sang Lào, đi chơi, thăm thú một ngày rồi quay về cửa khẩu Thái Lan, bỏ ra 30 đô la, “cộp” cái dấu đỏ vào hộ chiếu rồi ở lại tiếp tục học. Phải 3 lần sang Lào để “cộp” dấu..., chị mới về nước với niềm hy vọng tràn trề về một nghề mới.

Thời gian đó, sau khi cả hai vợ chồng nghỉ hưu, cả gia đình chị chuyển lên sinh sống ở Hà Nội. Chỗ ở mới với những người hàng xóm mới nhưng cả khu phố ai cũng biết chị vì khi nhìn tận mắt thấy những bông hoa được làm từ đất, không ai là không khâm phục nét tài hoa, đôi tay khéo léo của người phụ nữ gần 60 tuổi. Lan hài vệ nữ, hồng tỉ muội, hoa phăng, trà mi, lưu ly, đào, mai... hàng trăm loài hoa tươi có mặt trong cuộc sống thì đối với chị, hoa đất cũng có bấy nhiêu loài. Cũng là những bông hoa, những cành, những lá... được làm từ đất, nhưng chúng thật sống động, tự nhiên, không cho cảm giác khô cứng, lạnh lẽo của hoa nhân tạo. Chẳng cần quảng cáo, tiếp thị, ban đầu là các em học sinh “rỉ” tai nhau, rồi ngày càng nhiều người biết đến sản phẩm hoa đất của chị. Sản phẩm làm ra đến đâu, tiêu thụ hết đến đấy. Đặc biệt vào dịp lễ, Tết, 20/10, 20/11, 8/3... nếu không đặt trước vài ngày thì không mua được hoa. Năm 2005, sản phẩm hoa đất của chị lần đầu tiên tham dự hội chợ xúc tiến thương mại và xuất nhập khẩu toàn quốc, chị đã được Bộ công nghiệp tặng danh hiệu “Bàn tay vàng”.

Cháy bỏng ước mong được truyền nghề

Một lần cùng cô bạn đồng nghiệp đến tìm hiểu về sản phẩm hoa đất, chúng tôi đã gặp nghệ nhân làm hoa đất Vương Ngọc Khánh. Thấy chúng tôi cứ mê mẩn với những cánh hoa và hỏi nhiều về các loài hoa, chị say sưa trò chuyện và hướng dẫn cách làm. Đối với chị, đem được nghề làm hoa đất về Việt Nam là cả một cố gắng lớn thì giờ đây, ước mong lớn nhất của chị là truyền được nghề và lưu giữ được nghề. Cũng có nhiều em gái yêu thích hoa đến xin học nghề, chị rất tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm đã học được, đúc rút ra. 5 năm qua đã có hơn 40 người học nghề miễn phí nhưng đến nay, để làm nghề và sống được với nghề lại chưa có ai. Nghề làm hoa đất không khó, thời gian học nghề lại không lâu, chỉ độ 3-4 tháng nhưng đòi hỏi tính kiên trì cao, thời gian đầu chưa thể cho ra sản phẩm đẹp... nên nhiều người nản chí, học rồi để đấy mà không nhận biết được tiềm năng của sản phẩm hoa đất đối với thị trường thế nào. Chị tâm sự: Đối với chị, đã 5 năm làm hoa đất nhưng chị không nặng nề về vấn đề kinh tế bởi lương hưu của hai vợ chồng nhà giáo cũng đủ để sống. Chị làm nghề vì niềm đam mê và cũng vì mong muốn dạy nghề, truyền nghề cho nhiều người. Nghề làm hoa đất tiềm năng rất lớn vì thế không lo vấn đề tiêu thụ. Nguyên liệu để làm ra sản phẩm thì sẵn mua, sẵn có, quan trọng nhất chỉ cần người làm nghề kiên trì, chịu khó. Do đó, nếu học và làm được nghề hoa đất, không chỉ bảo tồn và phát triển nghệ thuật làm hoa đất mà còn góp phần giải quyết việc làm cho nhiều lao động địa phương.

Từ năm 2005, Công ty TNHH Ninh Khánh đã hợp tác và mời chị về dạy nghề làm hoa đất cho các học viên của Công ty. Từ năm 2006 đến nay, chị lại tiếp tục tham gia dạy nghề cho 10 trẻ em khuyết tật của Công ty với mong muốn tạo điều kiện và giúp đỡ những em không may mắn có cơ hội việc làm. Tuy nhiên, đối với Công ty TNHH Ninh Khánh, sản phẩm hoa đất chỉ là bước thử nghiệm ban đầu về một sản phẩm mới nên Công ty cũng chưa mạnh dạn đầu tư, đào tạo nghề với quy mô rộng rãi.Chính vì vậy, chị luôn mong muốn các ngành chức năng của tỉnh hoặc một “Mạnh Thường Quân” nào đó quan tâm phát triển nghề làm hoa đất ở diện rộng, đầu tư giúp đỡ để mở các lớp đào tạo nghề, tuyên truyền, vận động rộng rãi đến mọi người dân... chị sẵn sàng đứng ra dạy nghề miễn phí.

Nhìn người phụ nữ tóc đã điểm bạc, hàng ngày vẫn lặng lẽ trong căn phòng nhỏ với la liệt xung quanh những đất, những các loại hoa và niềm ước mong đến cháy bỏng được truyền nghề, chúng tôi đều thầm mong, những điều mà chị luôn trăn trở, mong ước sẽ sớm trở thành hiện thực...

(Theo Báo Ninh Bình