|
Đô thị cổ Hội An - Di sản
văn hóa thế giới
Đô thị cổ Hội An nằm cách thành
phố Đà Nẵng 30km về phía Đông
Nam, cách thị xã tỉnh lỵ Tam Kỳ
60km về phía Đông Bắc
Từ
thế kỷ 16 đến 19, Hội An từng là
trung tâm mậu dịch quốc tế trên
hành trình thương mại Đông - Tây,
một thương cảng phồn thịnh nhất
của xứ Đàng Trong - Việt Nam
trong triều đại các chúa Nguyễn
bởi thương thuyền từ Nhật Bản,
Trung Hoa, Bồ Đào Nha, Tây Ban
Nha, Hà Lan ... thường đến đây
để trao đổi, mua bán hàng hoá.
Trong lịch sử hình thành và phát
triển, Hội An đã được thế giới
biết đến dưới nhiều tên gọi khác
nhau. Phổ biến nhất là: Faifo,
Haisfo, Hoài phố, Ketchem, Cotam.
Các di chỉ khảo cổ và các hiện
vật, công trình kiến trúc còn
lưu lại đã chứng minh Hội An là
nơi hội tụ, giao thoa giữa nhiều
nền văn hoá: Chăm, Việt, Trung
Hoa, Nhật Bản ... trong đó chịu
sự ảnh hưởng nhiều nhất của văn
hoá Việt và Trung.
Đến nay,
khu phố cổ Hội An vẫn bảo tồn
gần như nguyên trạng một quần
thể di tích kiến trúc cổ gồm
nhiều công trình nhà ở, hội quán,
đình chùa, miếu mạo, giếng cầu,
nhà thờ tộc, bến cảng, chợ ...và
những con đường hẹp chạy ngang
dọc tạo thành các ô vuông kiểu
bàn cờ. Cảnh quan phố phường Hội
An bao quát một màu rêu phong cổ
kính trông hư hư, thực thực như
một bức tranh sống động. Sự tồn
tại một đô thị như Hội An là
trường hợp duy nhất ở Việt Nam
và cũng hiếm thấy trên thế giới.
Đây được xem như một bảo tàng
sống về kiến trúc và lối sống đô
thị.
Ngoài
những giá trị văn hoá qua kiến
trúc đa dạng, Hội An còn lưu giữ
một nền tảng văn hoá phi vật thể
khá đồ sộ. Cuộc sống thường nhật
của cư dân với những phong tục
tập quán, sinh hoạt tín ngưỡng,
nghệ thuật dân gian, lễ hội văn
hoá đang được bảo tồn và phát
huy cùng với cảnh quan thiên
nhiên thơ mộng, các làng nghề
truyền thống, các món ăn đặc sản
... làm cho Hội An ngày càng trở
thành điểm đến hấp dẫn của du
khách thập phương.
Tháng 12
năm 1999, UNESCO đã công nhận
khu phố cổ Hội An là di sản văn
hoá thế giới.
Theo tài liệu thống kê, đến nay
Hội An có 1.360 di tích, danh
thắng. Riêng các di tích được
phân thành 11 loại gồm: 1.068
nhà cổ, 19 chùa, 43 miếu thờ
thần linh, 23 đình, 38 nhà thờ
tộc, 5 hội quán, 11 giếng nước
cổ, 1 cầu, 44 ngôi mộ cổ. Trong
khu vực đô thị cổ có hơn 1.100
di tích.
Một số di tích tiêu biểu của đô
thị cổ Hội An
Chùa Cầu - Biểu tượng của Hội An
Nằm tiếp giáp đường Nguyễn
Thị Minh Khai và đường Trần Phú
- Hội An, Chùa Cầu (hay còn gọi
chùa Nhật Bản) là công trình
kiến do các thương gia Nhật Bản
đến buôn bán tại Hội An xây dựng
vào khoảng giữa thế kỷ 16. Do
ảnh hưởng của thiên tại địch
hoạ, Chùa Cầu đã qua nhiều lần
trùng tu và dần mất đi các yếu
tố kiến trúc Nhật Bản, thay vào
đó là kiến trúc mang đậm phong
cách Việt, Trung.
|
 |
Chùa Cầu có dáng hình chữ Công,
mặt cầu bằng ván gỗ cong vòng ở
giữa, bắt qua con lạch thông ra
sông Hoài. Cầu có mái che uốn
cong mềm và được chạm trổ nhiều
hoạ tiết tinh xảo. Trên cửa
chính của Chùa Cầu có chạm nổi 3
chữ Hán là Lai Viễn Kiều (có
nghĩa là cầu của những người bạn
từ xa đến) - tên do chúa Nguyễn
Phúc Chu đặt trong một lần viếng
thăm Hội An vào năm 1719. Trên
sườn cầu có một ngôi miếu nhỏ
thờ thần Bắc Đế Trấn Vũ - thần
chuyên trấn trị phong ba, lũ lụt
theo tín ngưỡng của người Trung
Hoa. Ở hai đầu cầu có đặt hai
nhóm tượng khỉ và chó bằng gỗ
ngồi chầu. Lai lịch của Chùa Cầu
gắn liền với truyền thuyết về
con Cù - một loại thuỷ quái có
đầu nằm ở Ấn Độ, mình ở Việt Nam
và phần đuôi ở tận Nhật Bản và
mỗi lần Cù cựa quậy là gây ra lũ
lụt, động đất ở những nơi này.
Vì vậy, ngoài việc xây cầu để
phục vụ giao thông, người xưa
còn có hàm ý trấn yểm loài thuỷ
quái, giữ cho cuộc sống yên bình.
Chùa Cầu là tài sản vô giá
và đã chính thức được chọn là
biểu tượng của Hội An.
Nhà cổ Quân Thắng
(Số 77. Trần Phú - thị xã Hội
An)
Là một trong những nhà cổ được
đánh giá là đẹp nhất Hội An hiện
nay. Ngôi nhà có niên đại hơn
150 năm, mang phong cách kiến
trúc vùng Hoa Hạ Trung Hoa. Qua
năm tháng, ngôi nhà vẫn được bảo
tồn khá nguyên trạng về kiểu
dáng kiến trúc và các bài trí
nội thất, giúp ta hình dung được
phần nào lối sống của các thế hệ
chủ nhân, những người thuộc tầng
lớp thương gia ở thương cảng Hội
An trước đây. Được biết, toàn bộ
phần kiến trúc và điêu khắc gỗ
rất sinh động, tinh tế của ngôi
nhà này đều do các nghệ nhân
làng mộc Kim Bồng thực hiện.c
hiện.
Đây là một điểm tham quan
chính trong hành trình khám phá
di sản văn hoá thế giới Hội An
của du khách.
Nhà cổ Tấn Ký
(Số 10. Nguyễn Thái Học - thị
xã Hội An)
Được xây
dựng cách đây gần 200 năm, nhà
Tấn Ký có kiểu kiến trúc hình
ống - đặc trưng của loại nhà phố
Hội An, với nội thất chia làm
nhiều gian, mỗi gian có chức
năng riêng. Mặt tiền nhà là nơi
để mở cửa hiệu buôn bán, mặt sau
thông với bến sông để làm nơi
xuất, nhập hàng hoá. Vật liệu
trang trí nội thất ngôi nhà chủ
yếu là các loại gỗ quý và được
trạm trỗ, điêu khắc rất tinh xảo
các hình về giao long, hoa quả,
bát bửu, dải lụa ... thể hiện sự
sung túc của các thế hệ chủ
nhân.
Ngày 17 tháng 2 năm 1990,
nhà Tấn Ký đã được cấp bằng di
tích lịch sử - văn hoá quốc gia.
Nhà cổ Phùng Hưng (Số
4. Nguyễn Thị Minh Khai - thị xã
Hội An)
Với tuổi
thọ hơn 100 năm, nhà Phùng Hưng
có kết cấu độc đáo với phần gác
cao bằng gỗ và các hành lang
rộng bao quanh, thể hiện sự phát
triển về kiến trúc và sự giao
lưu giữa các phong cách kiến
trúc Á Đông tại Hội An trong các
thế kỷ trước đây. Ngôi nhà chứa
đựng nhiều thông tin về lối sống
của tầng lớp các thương nhân ở
thương cảng Hội An xưa. Mặc dù
cũng được thực hiện bằng chất
liệu quý nhưng nhà Phùng Hưng
không trạm trỗ, điêu khắc cầu kỳ
mà được giữ thô một cách cố ý.
Nhà Phùng Hưng được cấp
bằng di tích lịch sử - văn hoá
quốc gia vào ngày tháng 6 năm
1993
Hội quán Phúc Kiến (Số
46. Trần Phú - thị xã Hội An)
Tương
truyền, tiền thân của Hội quán
là một gian miếu nhỏ thờ pho
tượng Thiên Hậu Thánh Mẫu (bà
chúa phù hộ cho thương nhân vượt
sóng gió đại dương) vớt được tại
bờ biển Hội An vào năm 1697. Qua
nhiều lần trùng tu, với sự đóng
góp chủ yếu của Hoa Kiều bang
Phúc Kiến, hội quán càng trở nên
rực rỡ, khang trang góp phần tô
điểm diện mạo kiến trúc đô thị
cổ Hội An. Thông qua cách bài
trí thờ phụng các hình nhân: 6
vị tiền hiền (lục tánh), bà mụ,
thần tài ... hội quán thể hiện
sâu sắc triết lý Á Đông về hạnh
phúc con người.
|
 |
Hàng năm, vào các ngày Nguyên
Tiêu (15 tháng Giêng âm lịch),
Vía Lục Tánh (16 tháng 2 Âm lịch),
vía Thiên Hậu (23tháng 3 âm lịch)
... tại hội quán Phúc Kiến diễn
ra nhiều hoạt động lễ hội thu
hút rất nhiều du khách trong và
ngoài nước đến tham gia.
Hội quán Phúc Kiến đã được
cấp bằng di tích lịch sử - văn
hoá quốc gia ngày 17 tháng 2 năm
1990.
Hội quán Triều Châu
(Số 157. Nguyễn Duy Hiệu -
thị xã Hội An)
Hội quán
được Hoa Kiều bang Triều Châu
xây dựng vào năm 1845 để thờ
Phục Ba tướng quân Mã Viện - vị
thần giỏi chế ngự sóng gió giúp
cho việc đi lại buôn bán trên
biển được thuận buồm xuôi gió,
đắc lợi.
Hội quán có giá trị đặc
biệt về kết cấu kiến trúc với bộ
khung gỗ trạm gỗ chạm trổ tinh
xảo, cùng những hoạ tiết, hương
án trang trí bằng gỗ và những
tác phẩm đắp nổi bằng sành sứ
tuyệt đẹp.
Hội quán Quảng Đông (Số
17. Trần Phú - thị xã Hội An)
Hội quán
được Hoa Kiều bang Quảng Đông
xây dựng vào năm 1885, thoạt đầu
để thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu và
Đức Khổng Tử, sau năm 1911
chuyển sang thờ Quan Công và
Tiền Hiền của bang.
Với nghệ thuật sử dụng hài
hào các chất liệu gỗ, đá trong
kết cấu chịu lực và hoạ tiết
trang trí đã đem lại cho hội
quán vẻ đẹp đường bệ, riêng có.
Hàng năm, vào ngày Nguyên Tiêu
(15 tháng Giêng Âm lịch), vía
Quan Công (24 tháng 6 Âm lịch)
tại đây diễn ra lễ hội rất linh
đình, thu hút nhiều người tham
gia.
Hội quán Ngũ Bang
(Số 64. Trần Phú - thị xã Hội
An)
Hội quán Ngũ Bang còn có
tên là hội quán Dương Thương hay
Trung Hoa hội quán, do các
thương khách người Hoa gốc Phúc
Kiến, Triều Châu, Quảng Đông,
Hải Nam, Gia Ứng xây dựng vào
năm 1741 để làm nơi thờ tự Thiên
Hậu Ngũ Bang mang đậm phong cách
kiến trúc Trung Hoa
Chùa Ông (Số 24. Trần
Phú - thị xã Hội An)
Chùa Ông
được xây dựng năm 1653, đã qua 6
lần trùng tu vào các năm: 1753,
1783, 1827, 1864, 1904, 1906.
Chùa Ông có kiến trúc uy nghi,
hoành tráng, tại đây thờ tượng
Quan Vân Trường (một biểu tượng
về trung - tín - tiết - nghĩa)
nên còn có tên gọi là Quan công
Miếu. Chùa Ông đã từng là trung
tâm tín ngưỡng của Quảng Nam xưa,
đồng thời cũng là nơi các thương
nhân thường lưu đến để cam kết
trong việc vay nợ, buôn bán, làm
ăn và xin xăm cầu may.
Quan âm Phật tự Minh Hương
(Số 7. Nguyễn Huệ - thị xã
Hội An)
Đây là ngôi chùa thờ Phật duy
nhất còn lại giữa khu phố cổ, có
kiến trúc và cảnh quan xinh đẹp
đồng thời còn lưu giữ gần như
nguyên vẹn các tác phẩm điêu
khắc gỗ đặc sản do các nghệ nhân
làng mộc Kim Bồng thực hiện.
Chùa thờ Phật Quan Thế Âm Bồ Tát
và một số chư vị Phật, Bồ Tát
khác, vì vậy trong những ngày lễ,
ngày rằm thường có rất nhiều
người đến khẩn cầu.
Nhà thờ tộc Trần (Số
21. Lê Lợi - thị xã Hội An)
Do một vị quan họ Trần (một dòng
họ lớn từ Trung Hoa di cư đến
Hội An vào những năm 1700) xây
dựng năm 1802 theo những nguyên
tắc phong thuỷ truyền thống của
người Trung Hoa và người Việt.
Tạo lạc trên một khu đất rộng
khoảng 1500 m2, có
nhiều hạng mục: nhà thờ tự ông
bà và trưng bày các di vật liên
quan đến dòng họ, nhà ở ... Đây
là nơi tụ họp con cháu vào dịp
lễ bái, tri ân tổ tiên và giải
quyết những vấn đề trong dòng
tộc.
Nhà thờ tộc Trần là một
trong những điểm tham quan điểm
tham quan được nhiều du khách
quan tâm.
Bảo tàng Lịch sử - Văn hóa
Được thành lập vào năm 1989,
bảo tàng trưng bày 212 hiện vật
gốc và tư liệu có giá trị bằng
gốm, sứ, đồng sắt, giấy, gỗ...phản
ánh các giai đoạn phát triển của
đô thị- thương cảng Hội An từ
thời kỳ văn hoá Sa Huỳnh (từ thế
kỷ thứ 2 sau Công Nguyên) đến
thời kỳ văn hoá Chăm (từ thế kỷ
2 đến thế kỷ 15) và văn hoá Đại
Việt, Đại Nam (từ thế kỷ 15 đến
thế kỷ 19). Đến thăm Bảo tàng
Lịch sử - Văn hoá Hội An, du
khách sẽ có được cái nhìn tổng
quát về tiến trình lịch sử cũng
như bề dày văn hoá của đô thị cổ.
Bảo tàng gốm sứ Mậu Dịch
(Số 80. Trần Phú - thị xã Hội
An)
Được xây
dựng vào năm 1995, bảo tàng lưu
giữ trên 430 hiện vật gốm sứ có
niên đại từ thế kỷ 8 đến thế kỷ
18. Hầu hết các hiện vật là gốm
sứ mậu dịch có nguồn gốc từ
Trung Cận Đông, Ấn Độ, Trung Hoa,
Nhật Bản, Thái Lan, Việt Nam ...
minh chứng cho vai trò quan
trọng của thương cảng Hội An
trong mạng lưới mậu dịch gốm sứ
trên biển vào các thế kỷ trước,
đồng thời cũng cho thấy quan hệ
giao lưu văn hoá- kinh tế quốc
tế đã từng diễn ra rất mạnh mẽ ở
Hội An.
Bảo tàng văn hóa Sa Huỳnh
(Số 149. Trần Phú - thị xã
Hội An)
Bảo tàng là nơi cung cấp những
thông tin phong phú về cư dân cổ
thuộc hệ văn hoá Sa Huỳnh - chủ
nhân cảng thị Hội An sơ khai
từng có quan hệ giao lưu Trung
Hoa, Ấn Độ và các quốc gia Đông
Nam Á. Tại đây trưng bày 216
hiện vật văn hoá Sa Huỳnh có
niên đại trên dưới 2000 năm được
phát hiện qua các đợt khảo sát,
khai quật khảo cổ học tại các
địa điểm: Hậu Xá, Thanh Chiêm,
An Bàng, Xuân Lâm ... từ năm
1989 đến năm 1994.
Các hiện vật tại bảo tàng
được đánh giá là bộ sưu tập độc
đáo nhất của Việt Nam hiện nay
về văn hoá Sa Huỳnh.
|