|
Angkor Wat (hay Ăng-kor Vat), c̣n có tên cổ tiếng
Việt là đền Đế Thiên, trong khi đó, Angkor Thom th́ được gọi là
đền Đế Thích, cả khu đền Angkor được gọi chung là Đế Thiên Đế Thích.
Theo tiếng Khmer Angkor: kinh đô, Wat: đền thờ hay chùa,
là một đền thờ vị thần Visnu của Ấn Độ Giáo tại Angkor - địa điểm của
các thủ đô của Đế quốc Khmer. Đây là một trong các là di tích quan trọng
bậc nhất tại Campuchia, được xem là tuyệt đỉnh của nghệ thuật và kiến
trúc Khmer.
Nằm cách thủ đô Phnôm Pênh 240 km về Hướng Bắc, được xây dựng dưới
thời vua Surja-warman II (1113-1150), Angkor Wat mới đầu để thờ thần
Viśnu của Ấn Độ giáo. Về sau, khi vương triều Khmer theo Phật giáo,
Angkor Wat trở thành linh đền thờ Phật. Sau khi kinh đô của đế quốc
Khmer bị người Xiêm phá hủy và các nhà vua Khmer bỏ về Phnom Penh trong
thế kỉ 15, Angkor Wat rơi vào quên lăng, bị rừng già vây phủ và được
khám phá lại vào năm 1860 bởi Herri Mouhot.
Kiến trúc
H́nh tượng nữ thần Apsara tại đền
Khu Angkor Wat có chu vi gần 6 km và diện tích khoảng 200 ha, nơi cao
nhất là đỉnh tháp của ngôi đền chính, có độ cao 65 m. Angkor Wat là đền
núi duy nhất ở Campuchia có lối vào chính ở hướng tây, hướng Mặt Trời
lặn.
Cách bố cục này gây cảm giác ức chế cho người đi vào đền, bởi h́nh
ảnh khu đền đồ sộ nổi bật trên ánh sáng chói ḷa của Mặt Trời. Khu đền
gồm 4 tầng nền, càng lên cao càng thu nhỏ lại, mô phỏng h́nh ảnh "núi vũ
trụ Mêru" của người Ấn Độ. Vị thần linh được thờ ở đây là thần Viśnu.
Khu đền chính bao gồm 398 gian pḥng với nghệ thuật chạm khắc đá trên
trần pḥng, hành lang, các lan can... thể hiện sức mạnh phi thường và
bàn tay điêu luyện của người Khmer cổ đại. Chính phủ Campuchia đă cho
tiến hành phục chế, tu bổ khu di tích và ngày nay, quần thể này là địa
điểm thu hút hàng trăm du khách từ khắp nơi trên thế giới.
Xung quanh ngôi đền, có hào rănh bao bọc; bên ngoài bức tường có
nhiều hồ chứa nước, sự thiết kế của ngôi đền này rất cân đối và xinh đẹp,
có qui mô to lớn, khu vực nằm trong ṿng tường, rộng tới 83610 m².
Trung tâm của thánh điện là một toà tháp cao 61m. Muốn đi tới đó phải
qua mấy cửa, một bậc thềm cao và một sân rộng. Chung quanh toà tháp thấp
hơn, đó là dấu hiệu đặc trưng của toàn bộ kiến trúc.
Với những phù điêu phong phú, nhiều màu sắc để trang trí, hoàn toàn
tương xứng với sự thiết kế cân đối và nghiêm trang. Trên những bức phù
điêu đá này, đă miêu tả những cảnh tượng trong sử thi Ấn Độ. Rất nhiều
thần linh nam và nữ vui vẻ nhảy múa với nhau trong tư thế trêu chọc. Qua
một hành lang phù điêu nối tiếp nhau, chạy dài đến mấy trăm thước Anh,
đă thể hiện nhiều nhân vật chân thật trong lịch sử của Campuchia. H́nh
tượng được mọi người yêu thích và thường xuất hiện trên phù điêu, chính
là vị nữ thần nhảy múa của Campuchia.
Miêu tả
Miêu tả đền đưới đây là miêu tả từ ngoài vào, từ dưới lên và từ thấp
lên cao và được chia làm các khu vực.
- Chu vi đền là 6 km vuông, tường đá cao 8 m, bề dày 1 m.
Có tất cả 5 tháp, tháp chính cao 65 m, 4 tháp phụ cao 40 m.
- Con đường dẫn tới chính môn Angkor Wat cũng được làm bằng
đá tảng dài 230 mét, mặt lộ rộng gần 10 mét cao 5 m so với mặt nước
hồ trong xanh ở hai bên.
- Hào nước bao bọc Angkor Wat rộng 190m tạo nên một h́nh
vuơng dài một cây số rưỡi. Khu đền chính được xây dựng theo h́nh Kim
Tự Tháp, với 5 tháp chính tượng trưng cho núi Meru của Ấn Độ và được
chia làm 3 cấp độ cao, độ cao thứ nhất tượng trưng cho địa ngục hay
là đất, tầng 2 tượng trưng cho đất liền hay là đất, độ cao thứ 3
tượng trưng cho gió hay thần thánh. Tầng trên cùng được xem là cao
nhất với độc cao tuyệt đối là 65 m, có 7 ṿng tượng trưng cho bảy
rặng núi thiêng của Meru vươn lên giữa rừng già. Mỗi tháp có h́nh
dáng nột đóa hoa sen đang nở. Đền Angkor không phải là ngôi đền đẹp
nhất mà là ngôi đền được bảo quản ở t́nh trạng tốt nhất.
- Chính điện Angkor Wat là một kiến trúc ba tầng, kết nối
với nhau nhờ những hành lang sâu thẳm. Điểm cần lưu ư là toàn bộ
kiến trúc Angkor Wat là những phiến đá xanh, ở đâu cũng thấy chạm
trổ hoa văn, phù điêu theo tích xưa chuyện cổ mà các chuyên gia nói
rằng xuất phát từ sử thi Ấn Độ Mahabharata và Raymana.
- Tầng 1: Có thể nói Angkor Wat được xem là công tŕnh được
xây dựng vào nền cực thịnh của Angkor. Có lẽ độc đáo nhất là những
bức tranh điêu khắc trên tường của dăy hành lang tầng thấp nhất. Đây
có thể xem là bức tranh điêu khắc trên đá to nhất, dài nhất của thế
giới được điêu khắc hoàn toàn bằng tay. Với bề cao 2,5 m và chạy dài
hơn 800 mét miêu tả những điển tích trong kinh điển Bà La Môn, những
chiến công của vua Suryavarman II - người tạo dựng ngôi đền. Nhờ
được bảo vệ bởi bức trần và mái hành lang chạy xuyên suốt, bức tranh
dường như c̣n nguyên vẹn và như mới. Phía trong cùng của bức tranh
là cuộc chiến khuấy biển sữa trong truyền thuyết, những chú khỉ và
trận chiến của thần Sita, những điệu múa của tiên nữ Aspara... Tại
các góc của Angkor Wat và từng centimet của ngôi đền, không chỗ nào
là không có điêu khắc. Những đường nét điêu khắc trên đá tỉ mỉ đến
mức người ta lầm tưởng là chúng được điêu khắc trên một khuôn mẫu có
sẵn. Nguyên tắc xây dựng ngôi đền được xây dựng trên nguyên tắc, sắp
xếp đá trước, sau đó các kiến trúc sư mới bắt đầu điêu khắc. Bằng
chứng là tại các cây cột ở tầng thứ nhất vẫn c̣n vết tích của những
bức tranh điêu khắc c̣n dang dở. Tầng nhất của Angkor có các hồ nước
dùng cho vua tắm rửa, tẩy rửa tội lỗi và thoát y hiện nay đă khô cạn
nước và nhằm bảo vệ cho di tích.
- Tầng 2 của ngôi đền là một khoảng sân rộng được bao bọc
bởi dăy tường thành bao bọc, bên trong là các gian điện thờ các vị
thần, khu vực tầng tháp thứ hai là nơi có hệ thống thoát hước cho cả
ngôi đền. Tại các gian điện thờ các vị thần Visnu giáo to lớn bằng
đá đen nhưng lại bị người dân Campuchia hiện tại lầm tưởng là Phật
Thích Ca nên đă mặc áo vàng và thờ cúng như Phật giáo. Sự lầm tưởng
về vị thần của Hindu giáo và Phật giáo cũng dễ dàng chấp nhận bởi sự
giao thoa về tôn giáo. Tại tầng 2 có vô số những bức tranh Apsara
nhảy múa với bộ ngực trần. Cặp nhũ hoa của bức tượng bóng loáng do
du khách nghịch ngợm sờ mó lâu ngày. Có hướng dẫn viên đă biết cách
phân biệt nữ thần nào có gia đ́nh và nữ thần nào chưa có gia đ́nh
nhờ vào nếp nhăn ở bụng.
- Tầng 3 là tầng cao nhất, nơi được xem là nơi cư ngụ của
thần thánh với độ cao 65 m.Các cầu thang đi lên các tháp trung tâm
chia làm 4 mặt. Tầng thứ ba gồm hai hành lang chữ thập cắt nhau
thẳng góc ở giữa. Ở điểm giao tiếp của hai hành lang là trung tâm
đền Angkor Wat. Xưa kia trung tâm đền có tượng thờ bằng vàng thần
Vishnu, nhưng tượng đă bị mất. Ngày nay trung tâm đền có các tượng
thờ Phật. Tháp ở trung tâm đền là tháp cao nhất Angkor Wat, chung
quanh tháp là bốn hành lang h́nh vuông. Ở mỗi góc hành lang là một
tháp. Tháp trung tâm và bốn tháp chung quanh tạo thành toà chân trời
nổi tiếng của Angkor Wat khi ta nh́n từ đàng xa hay lúc gần đến
khuôn viên đền. Các cầu thang đi lên dốc đứng gần như 45 độ, hẹp và
vô cùng khó leo. Nó không dành cho những du khách tim mạch và những
người lớn tuổi. Đă xảy ra tai nạn đối với du khách và nhiệm vụ đặt
ra cho các nhà quản lư Angkor chính là việc phải xây dựng một cầu
thang sắt có tay vịn và bục gỗ che chắn nhằm bảo vệ di tích. Bốn mặt
của tháp đă được xây dựng một tháp có cầu thang sắt đi lên.
Nhận xét về ngôi đền
Đền Angkor là một thành tựu kiến trúc huy hoàng, nó thể hiện một
tŕnh độ sâu sắc về thể tích, không gian và sự tổ hợp kỷ hà. Thời bấy
giờ, kỹ thuật phong cách kiến trúc c̣n hết sức giới hạn - việc sử dụng
đá lại có tính chất như sử dụng gỗ; những kết cấu có h́nh bán nguyệt và
nóc ṿm, là những kỹ thuật mà ta chưa biết - những hiệu quả toàn diện
của nó làm cho mọi người phải ngạc nhiên.
Chiến tranh tàn phá
Năm 1973, các nhà khảo cổ học người Pháp từng tiến hành quản lư ở đây,
nhưng do chiến tranh leo thang nên bắt buộc học phải dời đi. Ngôi chùa
vĩ đại này cũng như quần thể kiến trúc xung quanh trở thành nơi ẩn náu
của Khmer Đỏ (gần 160km² ở đó, tồn tại khoảng 200 chùa miếu, Angkor Wat
nằm giữa trung tâm của những kiến trúc đó). Hiện nay, khắp ngôi chùa này,
vẫn c̣n lỗ chỗ những vết đạn.
Sau 20 năm bị bỏ hoang phế, công tác bảo vệ lại được bắt đầu. Nhưng
mọi người vẫn lo ngại, với cách sửa chữa thô sơ, thiếu phương tiện, có
thể làm cho di tích càng bị tổn hại nhiều hơn.
|
