|
Banteay Srei (hay Banteay Srey) là một ngôi đền
Campuchia được xây để thờ thần Hindu là Shiva. Ngôi đền này tọa lạc tại
khu vực Angkor ở Campuchia, tại tọa độ 13,59 độ vĩ bắc, 103,96667 độ
kinh đông, ngôi đền này nằm gần đồi Phnom Dei, cách 25 km (15 dặm) về
phía đông bắc của nhóm các đền đă từng thuộc về các kinh đô cổ đại của
Yasodharapura và Angkor Thom. Banteay Srei được xây chủ yếu bằng đá sa
thạch đỏ, một chất pha màu được thêm vào những bức điêu khắc trang trí
tỉ mỉ trên tường mà ngày nay vẫn c̣n được nh́n thấy. Những công tŕnh
này là một vật thu nhỏ khi lấy các công tŕnh Angkor làm tiêu chuẩn.
Những yếu tố này giúp cho ngôi đền nổi tiếng với du khác, và được nhắc
đến với các tên "viên ngọc quư", hoặc "trang sức của nghệ thuật Khmer"
Tổng quan
Nghệ thuật điêu khắc trên đá sa thạch đỏ trên khắp các bức
tường của Banteay Srei
Ngôi đền là là bức tranh tuyệt tác về nghệ thuật điêu khắc trên đá
ong và sa thạch đỏ.Bản thân ngôi đền được xem là tuyệt đỉnh của nghệ
thuật trên đá với những bức phù điêu hoa văn một cách tinh tế và khéo
léo từng chi tiết nhỏ. Ngôi đền ban đầu thờ thần Shiva, trong khi đó
ngôi đền phía Bắc lại thờ thần Vishnu.
Trang trí mặt trước của đền thờ khu trung tâm Banteay Srei
Đầu tiên ngôi đền này có tên là Tribhuvanamahesvara -
nơi đây được xem là trung tâm h́nh ảnh của tôn giáo. Bao bọc xung quanh
ngôi đền có rất nhiều tháp mà người ta gọi là Isvarapura.
Về sau, tên gọi của ngôi đền mới được sửa lại là Banteay Srei. Tuy
nhiên, so với việc xây dựng từ ban đầu, nó được chính thức xây dựng và
mở rộng lại vào thế kỷ thứ 8, măi đến những năm sau đó, các họa tiết
trong đền mới được điêu khắc vào thế kỷ thứ 12 và ngôi đền chính thức
hoàn thành trọn vẹn vào thế kỷ 14.
Chi tiết
"Banteay Srei" (đền của phụ nữ) vào thế kỷ thứ 10 hay c̣n
gọi là "Tribhuvanamahesvara"
Đường đi đến Banteay Srei rất tốt, được cải tiến rất nhiều so với mấy
năm trước đây. Hai bên đường là các hàng cây được trồng và tân trang
lại.Những ngôi nhà dân sinh sống trong khu vực ngôi đền trước đây được
chính quyền Siêmriep mua lại và mở rộng khu di tích.
Đền Banteay Srei là tuyệt tác của nghệ thuật tôn giáo Balamon Ấn Độ.
Đền gồm ba lớp, qua cầu đá đi vào cổng đền là ṿng ngoài, đến cầu đá thứ
hai qua hào nước (nay không c̣n) là cổng vào ṿng giữa và cuối cùng là
ṿng trong gồm các đền thờ và hai toà kiến trúc gọi là "thư viện". Trước
ảnh (mandapa) nối với trung tâm đền là các tượng người bảo vệ đền. Các
tượng này thật ra chỉ là tượng sao bản, tượng cổ nguyên thủy hiện nay
được giữ bảo quản ở Viện bảo tàng Quốc gia Phnom Penh. Trên mi cửa
(lintel) ở cửa hành lang điện sảnh là những điêu khắc tỉ mỉ. Có nhiều
hoa văn trên đá như hoa lá, các con Phật sư hay những con sư tử và các
vị thần linh được điêu khắc một cách tinh xảo đến từng chi tiết nhỏ nhất.
Trên sân nhỏ giữa đền ở ṿng trong có ba đền thờ: kiến trúc đền thờ phía
Bắc thờ thần Vishnu, đền trung tâm và đền phía Nam thờ thần Shiva.
T́nh trạng
Banteay Srei biết đến là một trong những ngôi đền có nghệ
thuật điêu khắc tinh vi
Ngôi đền chính thức bị quên lăng sau nhiều thập kỷ liên tiếp cùng
chung số phận với hơn 45 cụm di tích khác trong quần thể Angkor. Sau đó
ngôi đền chính thức được phát hiện vào năm 1914 bởi
các nhà khảo cổ người Pháp.
Năm 1923, một nhà văn Pháp trẻ 22 tuổi André Malraux cùng vợ và một
người bạn đă đục lấy đi các tượng tổng cộng hơn 600 kư, chở đi trên ba
xe ḅ, và sau đó dùng tàu thủy đến Phnom Penh để bán cho người mà họ đă
thương lượng trước đó. Nhưng may thay, tại đấy, cả ba bị bắt và bị kết
án ba năm tù. Bản án tuy vậy không được thực thi nhưng vụ án này đă được
phổ biến rộng răi trên báo chí và từ đó thúc dục nhà cầm quyền thực thi
vai tṛ quan trọng của sự bảo tồn và bảo vệ những kiến trúc quí giá ở
Angkor. Phương pháp phục hồi (analystolosis) bắt đầu được dùng đầu tiên
bởi nhà khảo cổ Marchal ở đền Banteay Srei để phục hồi những chỗ bị hư
hại. Nhà văn Vương Hồng Sển khi viếng Banteay Srei vào năm 1940, thấy
đền hầu như nguyên vẹn sau khi được phục hồi, lúc đó c̣n ở giữa rừng
hoang.
| 
