Vạn Lư Trường Thành là bức tường thành nổi tiếng của Trung Quốc liên tục được xây dựng bằng đất và đá từ thế kỷ 5 TCN cho tới thế kỷ 16, để bảo vệ Đế quốc Trung Quốc khỏi những cuộc tấn công của người Mông Cổ, người Turk, và những bộ tộc du mục khác đến từ những vùng hiện thuộc Mông Cổ và Măn Châu. Một số đoạn tường thành được xây dựng từ thế kỷ thứ 5 TCN, trong đó nổi tiếng nhất là phần tường thành do Hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc là Tần Thủy Hoàng ra lệnh xây từ năm 220 TCN và 200 TCN, nằm ở phía bắc xa hơn phần Vạn Lư Trường Thành hiện nay của Trung Quốc xây dưới thời nhà Minh, và hiện chỉ c̣n sót lại ít di tích.

Bức thành trải dài 6,352 km (3,948 dặm Anh), từ Sơn Hải Quan trên bờ Biển Bột Hải ở phía đông, tại giới hạn giữa Trung Quốc bản thổ ("đất Trung Quốc gốc") và Măn Châu, tới Lop Nur ở phần phía đông nam Khu tự trị người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương

Lịch sử

 

Trường thành dưới thời nhà Tần. Đỏ:thành, Cam:ranh giới quốc gia của Trung Quốc ngày nay.

 

Trường thành dưới triều Hán.

 

Trường thành dưới thời nhà Minh.

 

Vạn Lư Trường Thành vào mùa đông, đoạn gần Bắc Kinh

 

Tranh vẽ Vạn Lư Trường Thành vào năm 1900

Một tường thành có tính chất pḥng thủ biên giới phía bắc được xây dựng và duy tŕ bởi nhiều triều đại trong nhiều khoảng thời gian trong lịch sử Trung Quốc. Mục đích chính của nó là bảo vệ người Trung Quốc khỏi sự di cư của người Mông Cổ và người Thổ Nhĩ Kỳ. Có năm đoạn thành chính:

1. 208 TCN (nhà Tần)
2. thế kỷ thứ 1 TCN (nhà Hán)
3. thế kỷ thứ 7 (nhà Tuỳ)
4. 1138 - 1198 (Thời Nam Tống)
5. 1368 - 1640 (từ vua Hồng Vũ đến vua Vạn Lịch của nhà Minh)

Đoạn tường thành chính đầu tiên được xây dựng dưới thời cai trị của Tần Thuỷ Hoàng, vị Hoàng đế đầu tiên của nhà Tần với thời gian tồn tại ngắn ngủi. Bức tường này không được xây dựng bởi nỗ lực của một nhóm mà là việc ghép nối nhiều đoạn tường thành của các vùng, từng được xây dựng ở thời Chiến Quốc, vào nhau. Bức tường được nối vào nhau ở thời gian đó làm bằng đất nện với những tháp canh được xây ở các khoảng cách đều nhau. Nó nằm xa hơn về phía bắc so với Vạn lư trường thành hiện tại với điểm cực đông nằm ở Bắc Triều Tiên hiện nay. Chỉ c̣n ít phần của nó c̣n sót lại - các bức ảnh cho thấy những ụ đất thấp, dài.

Triều đ́nh bắt người dân phải làm việc để đắp thành, và các công nhân luôn bị nguy hiểm v́ có thể bị bọn cướp tấn công. Bởi v́ có nhiều người đă chết khi xây dựng thành, nó được đặt cho cái tên khủng khiếp, "Nghĩa địa dài nhất Trái đất." Có lẽ khoảng một triệu công nhân đă chết khi xây dựng bức tường thành.

Bức tường dài tiếp theo được nhà Hán, nhà Tuỳ, và giai đoạn Thập Quốc xây dựng tiếp với cùng kiểu thiết kế. Nó được làm bằng đất nện với nhiều tháp canh nhiều tầng được xây cách nhau vài dặm. Các bức tường thành cũng đă bị hư hại nhiều và đă lẫn vào phong cảnh xung quanh, bị ăn ṃn bởi gió và nước mưa.

Về mặt quân sự, những bức tường này có ư nghĩa về mặt phân chia ranh giới hơn là công sự bảo vệ có giá trị. Chắc chắn rằng chiến lược quân sự của Trung Quốc không diễn ra quanh việc giữ vững bức tường thành.

Vạn Lư Trường Thành ngày nay được xây ở thời nhà Minh, bắt đầu khoảng năm 1368 và kết thúc khoảng năm 1640. Trong một đoạn trong kinh Koran, các nhà địa lư Ả Rập cũng liên hệ Alexander đại đế với việc xây dựng tường thành. Bức tường này được xây với tầm vóc to lớn bằng những vật liệu tốt (đá cứng được dùng ở các bề mặt và ở trên đỉnh thành) hơn so với trước đó. Mục đích đầu tiên của bức tường là để ngăn bước những giống người bán du mục phía bên ngoài (như người Mông Cổ dưới sự chỉ huy của hăn vương Altan và Oirats dưới sự chỉ huy của Esen Taiji) vào cướp bóc bên trong Trung Quốc khi họ sử dụng ngựa để di chuyển; hay ngăn cản sự quay trở về của họ với những thứ cướp bóc được.

Vạn Lư Trường Thành thời nhà Minh bắt đầu từ điểm phía đông tại Sơn Hải Quan, gần Tần Hoàng Đảo, ở tỉnh Hà Bắc gần Vịnh Bột Hải. Kéo dài qua chín tỉnh và 100 huyện, 500 km cuối cùng vẫn c̣n nhưng đă thành những đống gạch vụn, và hiện nay nó kết thúc ở điểm cuối phía tây di tích lịch sử Gia Dục Quan, nằm ở phía tây bắc tỉnh Cam Túc tại biên giới với Sa mạc Gobi và những ốc đảo của Con đường tơ lụa. Gia Dục Quan được xây để tiếp đón những nhà du hành dọc theo Con đường tơ lụa. Mặc dù Vạn Lư Trường Thành kết thúc ở Gia Dục Quan, tại đó có rất nhiều "phong hoả đài"  trải dài về phía Gia Dục Quan dọc theo Con đường tơ lụa. Những đài quan sát đó dùng dấu hiệu bằng khói để cảnh báo có xâm lược.

Năm 1644, người Măn Kokes vượt qua bức tường thành bằng cách thuyết phục một vị tướng quan trọng là Ngô Tam Quế mở cửa những cánh cổng Sơn Hải Quan để cho người Măn Châu vượt qua. Truyền thuyết kể rằng quân Măn Châu mất ba ngày mới vượt hết qua đèo. Sau khi người Măn Châu chinh phục Trung Quốc, bức tường thành không c̣n giá trị chiến lược nữa, đa phần bởi v́ người Măn Châu đă mở rộng quyền kiểm soát chính trị của họ ra xa phía bắc, c̣n xa hơn cả triều Trung Quốc trước đó. Xem thêm ở nhà Thanh (Măn Châu).

Đoạn tường cuối cùng thời nhà Minh thực sự là một công sự quân sự về một số mặt. Tuy nhiên, các nhà sử học quân sự thường gạt bỏ giá trị thực của bức tường thành vĩ đại này. Người ta tốn cực kỳ nhiều tiền của và công sức để xây dựng, duy tŕ và đóng giữ. Số tiền nhà Minh chi phí vào bức tường này đáng ra có thể để chi vào cải thiện khả năng quân sự khác như mua pháo kiểu châu Âu hay súng trường. Sự thực là bức tường thành không hề có giá trị trong việc giúp ngăn chặn sự sụp đổ của nhà Minh.

T́nh trạng

 

Gia Dục Quan đang được sửa chữa

Trong khi một số đoạn gần các trung tâm du lịch được giữ ǵn và thậm chí xây dựng lại, tại hầu hết các vị trí bức tường đang bị bỏ mặc không được sửa chữa, được dùng làm chỗ chơi cho những người dân làng và là nơi khai thác đá để làm đường hay làm nhà. Các bề mặt của tường thành c̣n bị sơn vẽ graffiti. Nhiều phần đă bị phá hủy v́ bức thành nằm chắn đường tới các địa điểm xây dựng. Các phần không bị đụng chạm đến hay được sửa chữa là gần những điểm phát triển du lịch và thường bị những người bán hàng rong và khách du lịch làm giảm giá trị. Sa mạc Gobi cũng đang tiến sát tới bức tường thành ở một số địa điểm. Một số ước tính rằng chỉ 20% bức tường thành là đang ở t́nh trạng tốt. Năm 2005, các bức ảnh về một bữa tiệc điên dại trên Vạn lư trường thành xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng Trung Quốc. Chúng đă gây nên sự phẫn nộ bởi v́ trong những bức ảnh do người nước ngoài, và người Trung Quốc chụp, những thanh niên uống rượu bia, đi tiểu tiện, đại tiện và có những hành vi t́nh dục trên bức thành được chiếu ở khắp nước.

Các cửa quan-cửa ải dọc Vạn Lư Trường Thành

• Sơn Hải Quan: cửa ải đầu tiên của Trường Thành, nằm ở nơi giáp ranh giữa hai tỉnh Hà Bắc và Liêu Ninh, khởi điểm của Trường Thành, phía nam của dăy núi Yên Sơn, phía bắc của Biển Bột Hải, do tướng Từ Đạt nhà Minh xây dựng. Tên Sơn Hải quan cũng là do đứng ở nơi đây có thể ngắm được, quan sát được toàn cảnh núi non và biển cả hùng vỹ, với non xanh nước biếc, đồi núi và biển cả soi bóng. Cửa ải này có 4 cửa, cửa phía Đông có một bức hoành phi với ḍng chữ "Thiên hạ đệ nhất quan" dài 5,9 m, rộng 1,6 m. Chiều cao của chữ là 1,45 m, rộng 1,09 m do Tiêu Hiển, tiến sĩ, nhà thư pháp nổi tiếng của Nhà Minh viết.
• Gia Dụ Quan: c̣n gọi là Hoà B́nh Quan, là cửa quan nằm ở khởi điểm phía tây của Trường Thành, trên địa bàn thành phố Gia Dụ Quan, tỉnh Cam Túc, xây dựng vào năm thứ 5 Hồng Vũ 1372.
• Nương Tử Quan: c̣n gọi là Vi Trạch Quan, thuộc địa bàn huyện B́nh Định, tỉnh Sơn Tây. Địa thế hiểm trở, núi non trùng điệp, dễ pḥng khó công nên được mệnh danh là "Tam tấn môn hộ". Hồi đầu nhà Đường, công chúa B́nh Dương, con gái thứ 3 của Lư Uyên từng dẫn vài vạn tướng sĩ canh giữ tại đây. Công chúa B́nh Dương vơ nghệ cao cường, đạo quân của công chúa được gọi là "nương tử quân". Bởi vậy mọi người đổi tên cửa ải này thành Nương Tử Quan. Đến nay trên cánh cửa đông môn thành tŕ Nương Tử Quan c̣n có 5 chữ "Trực thuộc Nương tử Quan".
• Ngọc Môn Quan: ở Tiểu Phương Bàn Thành phía tây Huyện Đôn Hoàng, tỉnh Cam Túc. Tên Ngọc Môn Quan là do tất cả đá ngọc sản xuất ở Hoà Điền, Tân Cương thời cổ đều phải đi qua cửa ải này.
• Biển Đầu Quan: cửa ải thuộc huyện Biển Đầu, tỉnh Sơn Tây, một vùng đất không bằng phẳng, phía đông cao, phía tây thấp, nên mọi người mới gọi là Biển Đầu Quan.
• Nhạn Môn Quan: nằm trên một thung lũng ở huyện Đại, tỉnh Sơn Tây, có khí thế hoành tráng, hai bên là vách núi dựng đứng, chỉ những con nhạn, con én mới bay qua được mà chỉ bay dọc theo thung lũng qua phía trước cửa ải, bởi vậy mọi người mới gọi là Nhạn Môn Quan.
• Cư Dung Quan: ở núi Tử Kinh, huyện Dị, tỉnh Hà Bắc.

Các tháp canh và trại lính

 

Tháp canh

Bức tường thành được bổ sung những điểm đóng quân bảo vệ, để những người lính bảo vệ có thế rút lui nếu quân địch quá đông.

Mỗi tháp chỉ có một lối lên duy nhất và các cửa vào cũng như đường lên rất hẹp làm cho những kẻ tấn công dễ bị rối loạn.

Các trại lính và các trung tâm hành chính nằm ở những khoảng cách lớn.

Các loại vật liệu

Các vật liệu được sử dụng là những thứ có sẵn gần nơi xây dựng. Gần Bắc Kinh bức tường được làm bằng những khối đá vôi khai thác tại mỏ. Ở những nơi khác có thể là đá granite hay gạch nung. Nếu sử dụng những vật liệu đó, đầu tiên họ dựng hai bức tường sau đó nén đất và gạch đá vào giữa cùng một lớp phủ cuối cùng bên ngoài để tạo thành một khối duy nhất. Ở một số vùng các khối đó được gắn với nhau bằng một hỗn hợp nhớp dính của gạo và ḷng trắng trứng.

Ở các vị trí vùng cực tây sa mạc, nơi vật liệu tốt rất hiếm, bức tường được làm bằng vụn gỗ thô trộn với các loại sợi.

Sự công nhận

Bức tường thành nằm trong các danh sách "Bảy kỳ quan thời Trung cổ của Thế giới", tất nhiên nó không nằm trong danh sách truyền thống Bảy kỳ quan thế giới mà người Hy Lạp cổ đại công nhận.

Bức tường thành trở thành Di sản thế giới của UNESCO năm 1987.

Người Trung Quốc có câu nói, có nghĩa "Bất đáo Trường Thành phi hảo hán".

Từ ngoài Trái đất

 

Vạn Lư Trường Thành của Trung Quốc trong một h́nh radar màu giả chụp từ phi thuyền không gian vào tháng 4, 1994

Đă có một sự tranh căi từ lâu về việc bức tường thành sẽ thế nào nếu nh́n từ vũ trụ. Quan điểm rằng nó có thể được nh́n thấy từ vũ trụ có vẻ xuất hiện trước khi có các chuyến bay của con người vào vũ trụ.

Trong cuốn sách Cuốn sách thứ hai về những kỳ quan của Richard Halliburton năm 1938 có nói Vạn Lư Trường Thành là vật nhân tạo duy nhất có thể nh́n thấy được từ Mặt Trăng, và một truyện tranh tên là "Tin hay không tin của Ripley" ở thời gian đó cũng đưa ra tuyên bố tương tự. Niềm tin này kéo dài và trở thành một truyền thuyết đô thị, thỉnh thoảng thậm chí xuất hiện cả trong những cuốn sách giáo khoa. Arthur Waldron, tác giả cuốn lịch sử Vạn Lư Trường Thành đáng tin cậy nhất trong mọi ngôn ngữ đă chỉ ra rằng sự tin tưởng vào việc Vạn Lư Trường Thành có thể nh́n thấy được từ mặt trăng cũng giống như sự phấn khích của một số người khi tin rằng có những "kênh đào" trên bề mặt Sao Hỏa vào cuối thế kỷ 19. Trên thực tế, Vạn Lư Trường Thành đơn giản là không thể nh́n thấy bằng mắt thường nếu không có công cụ hỗ trợ từ Mặt Trăng, chưa nói đến nh́n từ Sao Hỏa.

Khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trăng khoảng một ngh́n lần lớn hơn khoảng cách từ Trái Đất đến con tàu vũ trụ bay trên quỹ đạo gần Trái Đất. Nếu Vạn lư trường thành có thể nh́n thấy được từ Mặt Trăng, th́ sẽ dễ dàng nh́n thấy nó từ quỹ đạo gần Trái Đất. Trên thực tế, từ quỹ đạo gần Trái Đất, nó rơ ràng là hơi thấy được, và chỉ trong những điều kiện tốt. Và nó cũng không rơ rệt hơn nhiều vật thể khác do con người tạo ra.

Một nhà du hành tàu con thoi thông báo rằng "chúng tôi có thể thấy những vật nhỏ như những đường băng sân bay [nhưng] Vạn Lư Trường Thành hầu như không nh́n thấy được từ khoảng cách 180 dặm Anh (290 km) trở lên." Nhà du hành vũ trụ William Pogue cho rằng ông đă thấy nó từ Skylab nhưng phát hiện ra rằng trên thực tế ông đang nh́n vào Đại Vận Hà gần Bắc Kinh. Ông phát hiện ra Vạn Lư Trường Thành với ống nḥm, nhưng nói rằng "nó không thể nh́n thấy được bằng mắt thường không có thiết bị hỗ trợ." Một nhà du hành trong chương tŕnh Apollo đă nói không một cấu trúc nào của con người có thể nh́n thấy từ khoảng cách vài ngh́n dặm. Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Jake Garn tuyên bố có thể nh́n thấy Vạn Lư Trường Thành bằng mắt thường từ trên quỹ đạo của tàu vũ trụ đầu thập kỷ 1980, nhưng tuyên bố của ông c̣n đang bị nhiều nhà du hành vũ trụ chuyên nghiệp khác của Mỹ phản đối. Nhà du hành vũ trụ Dương Vĩ Lợi người Trung Quốc sau 21,5 giờ bay ṿng quanh Trái Đất đến 14 lần, trở lại mặt đất đă xác minh trên truyền h́nh là không nh́n thấy được Vạn Lư Trường Thành từ không gian. Điều này dẫn đến việc Trung Quốc phải đính chính lại sách giáo khoa đă đăng thông tin này.

Từ quỹ đạo Trái Đất tầm thấp nó có thể được nh́n thấy với điều kiện thời tiết tốt. Điều này giống như việc có thể thấy các đặc điểm của Mặt Trăng ở những thời điểm nhất định và không thấy chúng vào những thời điểm khác, v́ sự thay đổi trong hướng ánh sáng. Vạn Lư Trường Thành chỉ rộng vài mét — kích thước tương đương với đường xa lộ và đường băng — và nó đồng màu với đất đá xung quanh.

Cựu phi hành gia Mỹ Gene Cernan đă nói: "Ở quỹ đạo Trái đất từ 10km đến 320km, Vạn Lư Trường Thành của Trung Quốc quả thực là có nh́n thấy được bằng mắt thường." Ed Lu, Sĩ quan khoa học Expedition 7 trên Trạm vũ trụ quốc tế, nói thêm rằng, "...nó c̣n khó nh́n hơn nhiều vật khác. Và bạn phải biết cách t́m nó ở đâu."

Leroy Chiao, một nhà du hành người Mỹ gốc Hoa, đă chụp một bức ảnh từ Trạm vũ trụ quốc tế có h́nh bức tường thành. Nó không rơ đến mức mà ông không biết có phải đă thực sự chụp nó không. Dựa trên bức ảnh đó, một tờ báo nhà nước của Trung Quốc đă kết luận rằng Vạn Lư Trường Thành có thể được nh́n thấy từ vũ trụ bằng mắt thường, trong những điều kiện quan sát tốt, nếu người ta biết chính xác phải nh́n ở đâu

TRANG CHỦ

 LINKS