|
Từ khi c̣n
nhỏ, người
Chăm đă nghe
và tham gia
vào các bài
hát nghi lễ,
hát dân ca,
hát ru và
các bài hát
kể về Aryja,
âm thanh và
giai điệu
trở nên sâu
lắng trong
tâm trí họ.
Tiếng hát và
phong cách
biểu diễn đă
giúp mọi
người xích
lại gần nhau
hơn, đem lại
nguồn sinh
khí mới cho
cả cộng đồng.
Một loại
h́nh âm nhạc
mang đậm
tính nhân
đạo gọi là
Rija hay múa
nghi lễ.
Ngày nay,
dân tộc Chăm
đă có bốn
buổi lễ Rija
khác nhau
trong năm là:
Rija Nigar,
Rija Prong,
Rija Dayep
và Rija
Harei.
Nét đẹp của
Rija là đă
thể hiện rơ
sự kết hợp
hài hoà,
nhịp nhàng
của các sự
kiện lịch sử
với nghi lễ
truyền thống,
và sự kết
hợp giữa ca
hát với nhảy
múa. Những
nhân tố này
phối hợp và
hoà trộn với
nhau đă đưa
nghi lễ Rija
trở thành
một đặc
trưng độc
đáo. Đối với
người Chăm,
Rija là biểu
tượng không
thể tách rời
khỏi nghệ
thuật trong
đời sống văn
hoá và tinh
thần của họ.
Nhạc cụ để
chơi trong
lễ Rija bao
gồm hai
chiếc trống
Ginăng, một
chiếc trống
Baranung,
một chiếc
kèn Saranai
và một chiếc
kèn Kanhi.
Tất cả những
người tham
gia đều có
nhiều nhiệm
vụ khác nhau,
đóng vai như
một nhạc
trưởng của
buổi lễ hay
một nhạc
công. Trong
số đó, người
dẫn chương
tŕnh, được
biết đến như
On Mu Duon,
và cũng là
người chơi
trống
Baranung.
Anh ta được
trợ giúp bởi
bốn người
chơi khác.
Khi bắt đầu
buổi lễ, On
Mu Duon đánh
nhịp trống
Baranung và
hát bài hát
đậm chất sử
thi, bắt
nhịp theo là
những âm
thanh của
các loại
trống và
kèn. Những
bài hát và
nhịp trống
đệm hoà lẫn
và không làm
giảm đi nét
đặc trưng
riêng biệt
của từng
loại nhạc
cụ. Ư tưởng
đă tạo nên
nhịp điệu
nổi bật và
hết sức độc
đáo, mỗi bài
hát là tên
của mỗi vị
thần khác
nhau, và âm
nhạc phải
phù hợp với
từng vị thần
được đề cập
đến, On Mu
Duon "mời"
tất cả các
vị thần tham
gia lễ hội
Rija.
Có thể nói,
âm nhạc
trong Rija
như tràn
ngập, rộn
ràng và
nhiều lúc
như sôi lên.
Những bài
hát tươi vui
trong lễ
Rija Nugar
là Hwagaly,
Cah Ya, Jawa
và Kakaik,
và điệu múa
kiếm rất sôi
nổi, tràn
đầy sức
sống.
Điệu múa On
Kaing có tục
dập tắt ngọn
lửa, là biểu
tượng của
dịch bệnh và
tai hoạ.
Người dập
tắt ngọn lửa
cho rằng đó
là hoá thân
của vị thần
che chở,
giúp đỡ dân
làng trong
việc diệt
trừ cái ác
và chống lại
thiên tai.
Âm nhạc
trong điệu
múa On Kaing
thường nhanh
và nhịp điệu
nhấn lệch
trong nhịp
trống
Ginăng, sôi
nổi và rộn
ră trong
nhịp trống
Baranưng, âm
thanh bay
bổng và mạnh
mẽ của tiếng
kèn Saranai.
Điệu Muk
Rija th́ nhẹ
nhàng, mềm
mại hơn.
Những điệu
múa có cá
tính bao gồm
Biyen,
Marai, và
Patra. Tất
cả đều uyển
chuyển, nhịp
nhàng và
thật sự sống
động, duyên
dáng. Khi
xem tŕnh
diễn những
điệu múa
này, người
xem như quên
hết xung
quanh, đắm
ch́m trong
không khí
vui nhộn, và
kèm theo là
những lời
khen thưởng,
cổ vũ nhiệt
t́nh.
Lễ hội Rija
một lần nữa
đă khẳng
định sự gắn
bó mật thiết
giữa lễ nghi
thần bí với
âm nhạc và
múa của văn
hoá Chăm.
Biểu diễn và
nghi lễ
thường đan
xen vào
nhau, làm
cho âm nhạc
phong phú
hơn và nghi
lễ sôi nổi
hơn. Âm nhạc
và múa là
phần thiết
yếu của tất
cả các ngày
lễ Chăm, nói
tóm lại
chúng đứng ở
vị trí trung
tâm của nền
văn hoá
Chăm, nó là
nguồn cảm
hứng và niềm
kiêu hănh
lớn của văn
hoá Chăm.
Ngày nay,
người Chăm
vẫn c̣n giữ
nguyên niềm
tự hào về
nền văn hoá
đặc biệt của
họ, thậm chí
họ đă hoà
nhập với nền
văn hoá
chung của
dân tộc –
thành tựu
của sự cân
bằng những
nét tốt đẹp
nhất của cả
hai nền văn
hoá Việt
Nam. |